Patlama Risk Analizinde Yapılan Hatalar

Anasayfa / Patlama Risk Analizinde Yapılan Hatalar

Yapılan en temel hatalardan biri, yapı içindeki kişilirin ölümcüllük değerlerini sadece patlama basınç değerine göre hesaplamasıdır. Bina hasarı sadece patlama basınç değerine değil impuls değerine de bağlıdır. Ayrıca CIA ve API 752'de kullanılan  eğriler, sadece bazı tipik bina çeşitleri içindir. Yani o tesisteki binanın patlama karşısında gerçek davranışını temsil edemezler. Bu yüzden her bir yapı için Basınç – Impulse eğrileri, patlama konusunda uzman yapı mühendisleri tarafından hazırlanmalı ve yaralanabilirlik analizinde kullanılmalıdır.

Risk analizlerinde, patlama basınçları için aşılma eğrileri çıkartılır ve bu eğriler,  tesislerdeki binaların olası patlama senaryoları sırasında oluşabilecek hasarların hesabında  kullanılır. Tipik bir petrokimya tesisinde yüzlerce patlama senaryoları vardır ve farklı frekans değerlerinde çok farklı patlama tasarım basınç değerleri görülmektedir. Şekil-1 'de olan "patlama-basınç aşılma eğrileri" grafiğinde  10^-4 frekans değeri ile 10^-6 frekans değeri arasındaki fark yaklaşık 30 katıdır. Tipik hatalardan biri 10^-4 frekans değeri sadece göz önüne alınarak tasarım yapılması ve binaların patlama analizlerinin gerçekleştirilmesidir. Grafikden anlaşılacağı gibi bu durumda frekans değerinde çok küçük azalma patlama basınç değerini artıracak ve bu duruma uygun patlama senaryosu ile karşılaşıldığında 10^-4 frekansına karşı gelen basınca göre tasarlanan bina yıkılacaktır. Aşılma eğrileri genelde ortalama değerler için verilmektedir. Aslında bu ortalama değer etrafında önemli belirsizlik vardır. Bu değerlerdeki varyasyonlar, hatalı bina tasarımın önüne geçmek için uzmanlar tarafından risk analiz çalışmalarında çok dikkatli şekilde yorumlanmalıdır.

Diğer bir hata ise risk analizlerinde sadece proses risklerinin göze önüne alınıp diğer risklere (deprem, fırtına, sel vb.) önem verilmemesidir. Bu tip riskleri göze almamak eksik bir risk analizi olmasına sebep olur. Bazen proses deprem, fırtına ve sel domino etkisi yaparak proses riskinde de artışa neden olur. Bunun en önemli örneği 1999 Kocaeli depreminde Tüpraş’daki etkileri ve 2017 Harvey kasırgası sırasında Texas’da görülmüştür. Selden dolayı oluşan elektrik kesintisi nedeniyle tesisi önemli patlama ve yangınlarla karşı karşıya bırakmıştır.